“…Tập
Cận Bình thừa kế một Trung Quốc tương tự như Liên Xô của Gorbachev cuối
thập niên 1980. Gorbachev đã thất bại khi cố làm những thay đổi cần
thiết, Tập Cận Bình trái lại từ chối làm một việc phải làm. Hậu quả chắc
chắn sẽ bi đát hơn…”
Khi
nhận định về Trung Quốc, các chuyên gia thường quên hai điều rất cơ bản.
Một là Trung Quốc là một thế giới hay một đế quốc - hay một thiên hạ theo
cách nói của người Trung Quốc - chứ không phải là một nước, do đó không
thể lý luận và dự đoán về nó như người ta thường làm với một quốc gia.
Hai là Trung Quốc vốn sẵn có một văn hóa nghi lễ lấy hình thức để tạo ấn
tượng về nội dung, có khi để che giấu nội dung. Văn hóa này đã được
tăng lên nhiều lần dưới chủ nghĩa cộng sản mà một đặc tính nền tảng là
che đậy sự thực.
Cho
đến nay thực trạng Trung Quốc đã được che đậy dưới lớp vải điều hào
nhoáng của một tỷ lệ tăng trưởng kinh tế ngoạn mục khiến nhiều người
quên rằng kinh tế không phải là vấn đề nghiêm trọng nhất của Trung Quốc.
Kinh tế Trung Quốc hết thuốc chữa
Hãy
nói ngay về lớp vải điều đó. Trong gần ba thập niên Trung Quốc đã gây
kinh ngạc cho thế giới vì tỷ lệ tăng trưởng liên tục trên 10%. Tỷ lệ này
được hạ xuống 8%, rồi 7% trong những năm gần đây. Các con số chính thức
của Trung Quốc dĩ nhiên là không chính xác nhưng điều có thể thấy được
là hàng hóa Trung Quốc đã tràn ngập các thị trường thế giới, các công
trình xây dựng hoành tráng và các cao ốc đồ sộ mọc lên khắp nơi, tư bản
Trung Quốc đầu tư vào mọi quốc gia, từ Châu Phi đến Châu Âu, Châu Mỹ qua
Việt Nam, Lào và Campuchia. Ảnh hưởng Trung Quốc tỏa rộng. Có những dự
đoán theo đó Trung Quốc sẽ qua mặt Mỹ trong một tương lai gần.
Nhưng rồi bắt đầu có những ngờ vực. Năm 2001 có cuốn sách The Coming Collapse of China (Sự
sụp đổ sắp tới của Trung Quốc) gây được tiếng vang lớn. Bạn bè đã tóm
lược cho tôi cuốn sách này; nó sai vì phạm một trong hai sai lầm cơ bản
đã được nói ở đầu bài này nghĩa là lý luận về Trung Quốc như một quốc
gia. Dần dần quan điểm của các quan sát viên về Trung Quốc thay đổi hẳn.
Mới đầu người ta tự hỏi liệu Trung Quốc có thể lâm vào khủng hoảng
không? Rồi Trung Quốc sẽ lâm vào khủng hoảng lúc nào? Và bây giờ câu
hỏi đặt ra là Trung Quốc sẽ còn che đậy được tình trạng suy thoái bao
lâu nữa và lúc đó tương lai Trung Quốc sẽ ra sao?



