ĐÈN CÙ_TRẦN ĐĨNH (4)

Chương bốn 

Sau chiến dịch Tây Bắc, giải phóng Nghĩa Lộ, một phần tỉnh Sơn La, thôi bao vây Nà Sản. Tôi và Tô Hoài đã dự cuộc họp Võ Nguyên Giáp kết thúc chiến dịch: không đủ sức công kiên vào tập đoàn cứ điểm đầu tiên mà Pháp gọi là “con dím” này. Tôi thôi tùy quân ký giả, ngồi nhà phụ trách tổ cải cách ruộng đất của báo. 

Tôi náo nức, xúc động. Cả nước đang tích cực chuẩn bị cuộc cải cách ruộng đất long trời lở đất giải phóng anh em giai cấp. Cụ Hồ có bài báo tiếng Pháp đăng đầy hai trang tờ “Vì một nền hòa bình lâu dài, vì một nền dân chủ mới” cơ quan ngôn luận của Kominform, sau khi Stalin và Mao lên cho cụ một bài gân lập trường vô sản. Lúc ấy chưa đọc hồi ký Khroutchev, tôi chưa biết: gặp Hồ Chí Minh, Stalin đã chỉ hai cái ghế nói: ghế này của nông dân, ghế này của địa chủ, anh ngồi vào ghế nào? Câu hỏi không giấu vẻ miệt thị và thế là ra đời bài báo Cụ Hồ tự phê bình đã chậm tiến hành cải cách ruộng đất. Tôi (Cụ nói) không nhớ rằng ở Việt Nam, tổ quốc còn gọi là đất nước - đất và nước cho nông dân. Bài báo có nghĩa cụ đã thế chấp bản lĩnh riêng để đổi lấy phe. Cụ rất hiểu: muốn làm cách mạng thì phải được phe cho nắm quyền! Như trước kia được Quốc tế cho phép lập đảng. Và dòng sông vào biển từ nay hóa mặn. 

Chuẩn bị cải cách ruộng đất, từ giữa tháng 7 đến cuối tháng 9-1953, Trung ương mở một lớp chỉnh huấn cho trí thức trong và ngoài đảng làm việc ở chính phủ và các đoàn thể trung ương. Nhiều tên tuổi như Bùi Bằng Đoàn, Nguyễn Mạnh Tường, Nguyễn Văn Huyên, Thế Lữ… đã dự học. Mục đích sâu xa là xây dựng lập trường giai cấp, đề cao công nhân, bần cố nông, hạ uy thế chính trị và tư tưởng của trí thức và các giai tầng không lao động chân tay khác. Sau đó, bắt đầu triệt để chỉnh đốn tổ chức, theo phương châm mạnh mẽ đề bạt công nông, gạt bỏ các thành phần “không trong sạch”.

TÌNH DỤC & THỂ DỤC

Tiến sĩ Jim Plaus là giáo sư tâm lý và thần kinh học (đại học Concordia, Montreal, Canada) chuyên nghiên cứu về sinh học của sự ham muốn tình dục, công bố rằng: Những người tập luyện thường xuyên, bất kỳ loại hình nào đều có đời sống tình dục mỹ mãn hơn những kẻ "ngồi lì một chỗ hay nằm ì trên giường".

Tổ tiên chúng ta lao động chân tay, bây giờ máy móc, phương tiện nhiều nên đôi chân ít nhúc nhích, bàn tay hoạt động cũng nhẹ nhàng, so với tiền nhân. Y học chứng minh rằng: vận động đều đặn, máu lưu thông tốt hơn, chả khác gì cây cần bón phân, tưới nước kẻo nó èo uột.

Tập vừa sức

Xin những anh đang rơi vào tình trạng "xìu xìu ển ển" đọc đến đây đừng rối lên đi đóng tiền tập đùng đùng như một cách lấy lại những gì đã mất. Plaus đưa ra lời khuyên rằng những người tập luyện theo kiểu "ám ảnh" tức là cơ xương khớp bị huy động tối đa, thở phì phì cũng chả mang lại lợi ích gì cho tình dục ngoài việc đổ mồ hôi như tắm, mệt quá leo lên giường và... ngáy. Tập luyện quá sức chẳng hạn những vận động viên sắp đến ngày thi đấu, những cua rơ xe đạp tập nhiều giờ trên yên xe sẽ làm chậm sự bài tiết hormon sinh dục, khiến ham muốn tình dục chỉ ở mức độ thấp. Nếu cuộc thi thắng lợi thì niềm vui sẽ giúp anh ta lấy lại sự hưng phấn, còn nếu thất bại thì kể như một cú đẩy khiến anh ta chán chường, nhìn con gái đẹp cũng chả còn cảm hứng. Nữ cũng vậy, việc luyện tập và thi đấu căng thẳng sẽ "đóng cửa buồng trứng" khiến trứng không thể rụng và từ chậm đến ngưng kinh nguyệt.

ĐÈN CÙ_TRẦN ĐĨNH (3)

Chương ba 

Tháng 10 - 1949, nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa ra đời. Hơn hai tháng sau Cụ Hồ bí mật len qua vùng địch ở Phục Hòa, Cao Bằng đi Trung Quốc qua Thủy Khẩu. Trần Đăng Ninh, Vũ Đình Huỳnh và Phạm Văn Khoa phiên dịch tiếng Trung Quốc theo cụ. Lý Ban vốn tỉnh ủy viên Quảng Đông đi tiền trạm. 

Lúc ấy dưới trướng Lý Ban nắm Hoa kiều vụ có Tắc Vầy, Trương Đức Duy, cán sự vô danh nhưng sau này làm đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam, lời lời vào tai Hà Nội đều nặng cân lạng vô cùng. Người đứng trên bè nứa bao giờ nom vẫn kém uy hơn người đứng trên tàu lớn. 

Bác xuất ngoại, trong ATêKa chúng tôi rất mực vui. Đang vô thừa nhận mà lại sắp vớ được họ hàng toàn oách ra dáng hết. Đâu có biết đại thí sinh Hồ Chí Minh sắp dự cuộc khẩu thí mà nếu trúng tuyển thì đất nước sẽ đoạn tuyệt hẳn với thế giới. 

Chừng một tháng sau, Cụ về. An toàn khu mừng mở tom-bô-la, xổ số. Tôi trúng một bàn chải răng. Dòng chữ Three Stars-Made in Shanghai (Làm tại Thượng Hải) óng ánh kim nhũ như soi thấu suốt lên nữa cái cán mầu san hô mà tôi cứ thấy như hành lang thu nhỏ dẫn vào một xứ sở thần tiên vậy. 

Thép Mới rủ tôi gặp Phạm Văn Khoa moi chuyện. Khoa đã được dặn cấm không hé răng. Cuối cùng trong hàng thịt chó trên đường sang Bộ tổng tư lệnh, anh chỉ lộ ra một chuyện. 

 - Chúng mày xì ra thì chết tao… Ừ, tao làm phiên dịch nhưng nhiều lúc Ông Cụ cũng chẳng cần tao... Ông Cụ sang kiểm thảo với Mao Trạch Đông, Lưu Thiếu Kỳ, Chu Ân Lai. Họ không hiểu ta. Họp trong này, bên ngoài tao nhớ là có cái bể bơi nước nóng bốc khói, (lúc ấy ai biết Mao có cái thú giầm mình trong bể bơi). Tao nhìn mấy ông Mao, Lưu, Chu thấy trợn bỏ mẹ. Nhất là Mao trắng hồng, cao lớn, trán nhẵn bóng gần như im lặng suốt buổi, hai bàn tay khoanh lại đút vào hai ống tay áo bông. Ông Cụ nhà mình nói... Thỉnh thoảng Mao lại dặng hắng ừ hừ hữ một cái rất to, kinh bỏ con bà, chẳng hiểu là tán thành hay phản đối. Ông Cụ kiểm thảo xong, Lưu Thiếu Kỳ nhận xét, góp ý kiến. Thôi, đủ rồi, thôi... 

 - Thôi thế nào được, - hai chúng tôi cứ hai bên trái phải thi nhau huých đẩy Khoa. Chỉ khai một chuyện nữa thôi thì tha, - chúng tôi nói. 

 - Nói rồi chúng mày lại cứ Khoa Tếu lộ cho chúng mày... Thôi, nói cái này thôi… Khi đoàn đến Bằng Tường, Tẫu bốc phắt luôn mỗi mình ông Bác lên xe đưa đi trước. Mất tướng, bọn tao đi sau lo quá… 

 - Làm cứ như thổ phỉ thế vậy ư? Không coi quân tướng người ta ra gì, không thèm đếm xỉa đến đám hộ tống bảo vệ Cụ, coi như muỗi mắt à - chúng tôi cáu. 

Gần năm sau thì biết Chu Đức, Liêu Thừa Chí, Nhiếp Vinh Trăn đã xuống tận Bằng Tường “bắt cóc” cụ Hồ đi… Nghe mấy cái tên huyền thoại, chẳng hạn Chu Đức, sướng quá. 

ĐÈN CÙ_TRẦN ĐĨNH (2)

 

Chương hai 

Khi người ta còn sống thật, tôi còn được hưởng một không khí dân chủ nhất định (Báo l’Humanité (Nhân Đạo) cộng sản Pháp là tài liệu tham khảo đều đặn của lãnh đạo đảng và Pháp cộng chưa nắm quyền nên còn chịu khó ve vãn dân chúng). Một thí dụ: Trường Chinh đang đọc La Libération (Giải phóng) báo Pháp. Đi qua, tôi ghé nhòm thì Trường Chinh nói: 

- Chốc anh bảo anh Trí đưa cho mượn. Có bài này hay, nên xem… 

Một tối trình bày xong ma-két số báo mới, tôi mang cho Trường Chinh duyệt. Xem một lượt, Trường Chinh chợt cau mày gắt: 

- Anh học cách làm của báo tư sản lúc nào đây? Tên Sự Thật xưa nay đã có chỗ của nó ở trên đầu cùng trang nhất. Cớ gì anh lại cho trán tụt xuống cằm còn cằm thì nhảy lên trán? Không cần câu khách bằng kiểu tư sản uốn éo này... Cho tôi cái bút! 

Thư ký Trí đang cười cười ở đằng sau Trường Chinh thoắt đã biến mất. Tôi chạy đi tìm bút. Trường Chinh nói: 

- Anh đến làm việc với tôi mà không có bút bên người sao? Yên chí anh đã làm là đúng ư? 

Đó là lần tôi bị cọ dữ. Nhớ nữa cũng là vì tối ấy Văn phòng Tổng bí thư Trung ương bắt đầu có điện máy nổ. Nhìn cái bóng đèn 30 bu-gi chụp bằng bìa cứng hình cái phễu cắt loe ra thành răng cưa ở đầu cùng chiếu sáng được khoảng hai mét xung quanh, tôi cứ đinh ninh nó được mua ở An Po, bến tàu điện đầu đường Nguyễn Thái Học, chốn nô đùa của lũ trẻ con học sinh chúng tôi chờ xe điện đến trường chạy bom Mỹ vào Ba La Bông Đỏ ngày xưa. 

ĐÈN CÙ_TRẦN ĐĨNH (1)

Chương một 

Tôi đến AtêKa, an toàn khu (ATK) để làm báo Sự Thật đầu 1949. ATêKa, an toàn khu là gì? Là căn cứ địa đầu não của Đảng cộng sản Đông Dương và chính phủ Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà, nằm ở chân hai con đèo tên Re và So của dãy Núi Hồng chia đôi hai huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên và Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang. 

Còn Sự Thật? Tháng 12 năm 1945, Đảng Cộng Sản Đông Dương tuyên bố tự giải tán cùng với tờ báo tiếng nói của nó, Cờ Giải Phóng. Hội nghiên cứu chủ nghĩa Mác (không cõng kèm chủ nghĩa Lê-nin) bèn ra đời cùng báo Sự Thật. Đây là một vận động trái khoáy ngược chiều cực kỳ hiếm mà lúc ấy tôi chưa biết: vừa giành chính quyền để nổi nênh thì Ðảng đã lập tức “thoái trào” phải rút vào bí mật, giấu tiếng, ẩn danh như chưa từng bao giờ. Con ruồi đậu xuống má rồi bay đi ta còn hay thế nhưng nghịch lý tày trời này hầu như ít ai thấy. Đẹp đẽ phô ra, xấu xa đậy lại, Ðảng không hề kỷ niệm cái sự kiện tự nó đánh giá được đủ hết giá trị thật của Ðảng ngày mới ra mắt dân này bao giờ. Trong khi nồng nàn tưởng nhớ những Xô viết Nghệ Tĩnh (thất bại), Nam Kỳ Khởi nghĩa (thất bại) v. v... 

Tòa soạn báo Sự Thật lúc ấy vẻn vẹn ba cây bút sắt: (Hà) Xuân Trường, thư ký tòa soạn, Quang Đạm, Thép Mới (cựu binh làm từ báo Cờ Giải Phóng trước 1945). Và một cây bút lông: Phan Kế An, tức Phan Kích hay Kịch, con cả cụ Phan Kế Toại, nguyên khâm sai đại thần nay là bộ trưởng nội vụ, người ký tên đóng dấu nổi vào thẻ nhà báo của tôi. Trong thẻ này, tôi đã chữa 19 tuổi thành 23. Vì sao? Thép Mới nói cái thẻ này ngang với coupe - fil, “cắt chỉ,” của Pháp. Được phép vượt qua bất cứ chặn giữ, kiểm soát nào. 19 tuổi thì có lẽ khó, tôi nghĩ. Và ăn gian.

Ai mách Thép Mới cái thẻ báo chí thời Pháp thuộc cắt phăng mọi rào ngăn: Trường Chinh. Trong mắt chúng tôi, Trường Chinh là cây bút luận chiến tài ba và nhà báo lỗi lạc. 

THỦ PHÁP NÉ TRÁNH CÂU HỎI KHÓ

Những người lãnh đạo thành công rất lão luyện trong việc này. Những chính trị gia láu cá thăng tiến nhờ có tiểu xảo này. Nhưng với phần lớn chúng ta, đối phó với những câu hỏi khó khi đang trình bày một vấn đề quan trọng là khó hơn ta tưởng.

Thoái thác trả lời khi phải đối mặt với các câu hỏi hóc búa là một dạng nghệ thuật, do vậy chúng tôi tìm đến trang mạng chuyên hỏi đáp Quora để có những lời khuyên nhằm tránh né một cách khéo léo nhất một câu hỏi trong một buổi trình bày.

Sau đây là những lời khuyên

Công nhận những gì mà người nêu câu hỏi nói có thể là điều dẫn tới thành công mỹ mãn, Vadim Zaytsev, kỹ sư phần mềm, nói.

“Có một lần tôi dự buổi bảo vệ luận án tiến sỹ, một đối thủ khoa học đặt câu hỏi đại loại như thế này ‘Thế còn vấn đề X sẽ phải giải quyết như thế nào?’ Người bị hỏi đã trả lời rất thông minh, bắt đầu bằng câu ‘Chúng tôi chủ yếu dựa vào phương pháp được đăng trong cuốn sách của quý ngài’.

Nói rằng bạn đã biết về công việc của người đặt câu hỏi và nói rằng bạn đồng ý nó có liên quan là bạn có thể tránh né được “những cáo buộc rất nặng nề và/hoặc chuyển hướng những cáo buộc đó tới một cộng đồng lớn hơn,” Zaytsev viết.

Một chiêu khác là nói rằng câu hỏi ấy sẽ được đề cập ở những phần trình bày tiếp theo. Tuy nhiên, “một số người nghe dạng mặt dầy trên thực tế sẽ hỏi lại câu đó vào cuối buổi trình bày, nhưng phần lớn trong số họ sẽ quên, đặc biệt nếu buổi trình bày đó dài và còn những người khác muốn hỏi những vấn đề khác nữa,” Zaytsev viết.

 

 Mark Zuckerberg trả lời phần hỏi đáp tại Trung Quốc bằng tiếng Trung.

SAIGON 30/4/1975