CÁC CÁNH NÓI NGỤY BIỆN THÔNG DỤNG NGƯỜI VIỆT (2) - Trọng Hiền

Ví dụ 15: Ngụy biện so sánh ẩu faulty analogy (nôm na "đánh tráo khái niệm" trong cách nói người Việt) 

Lời TS, Viện trưởng Khuất Thu Hồng nói về việc chỉ trích cô ca sĩ LQ cho con tè trên túi nôn máy bay: "(CHỬI LỆ QUYÊN THẾ) KHÁC NÀO KÊU ẦM LÊN LÀ SAO NƯỚC ĐÁI CỦA HOA HẬU LẠI KHAI THẾ - CỨ LÀM NHƯ HOA HẬU THÌ KHÔNG CÓ QUYỀN ĐÁI KHAI" - luận điểm trên phạm lỗi ngụy biện so sánh ẩu (faulty analogy). Ngụy biện này ý rằng, hai sự việc chỉ giống nhau một khía cạnh nhỏ, còn khác nhau hoàn toàn các khía cạnh khác nên so sánh chúng với nhau là ngụy biện.

Ở đây việc "lên án LQ cho con cô ta tè vào túi nôn trên máy bay" khác hoàn toàn việc "lên án hoa hậu không có quyền đái khai", việc đầu là logic, có lý còn việc kia là không thể chấp nhận được, do đó không thể so sánh chúng với nhau như vậy. (Chúng chỉ giống nhau là chuyện đi tè của hai đối tượng, hoa hậu và em bé, còn khác nhau hoàn toàn về ngữ cảnh, độ tuổi, không gian, thời gian, mức độ ý thức, độ riêng tư ..v..v.. của hai sự việc).

Ngụy biện so sánh ẩu này rất gần với thuật ngữ "đánh tráo khái niệm" mà người Việt hay dùng. Hai sự việc - hai khái niệm không đồng nhất, so sánh chúng chính là đánh tráo khái niệm hai sự việc, hai khái niệm này với nhau.

Ví dụ 16: Ngụy biện lợi dụng nặc danh (anonymous authority), ngụy biện lạm dụng thống kê (statistical fallacy) và ngụy biện lạm dụng số đông (ad populum).

"CÓ MỘT THỐNG KÊ TRÊN TOÀN CẦU CHO BIẾT RẰNG: HƠN 97% NGƯỜI LUÔN MỒM CHỬI CHẾ ĐỘ LÀ NHỮNG KẺ THẤT BẠI TRONG CÔNG VIỆC, SỰ NGHIỆP HAY CẢM THẤY KHÔNG HÀI LÒNG VỀ CUỘC SỐNG HIỆN TẠI CỦA MÌNH" câu nói của một facebooker tên Huỳnh Phước Sang.

Câu nói trên phạm ít nhất hai lỗi ngụy biện, ngụy biện lợi dụng nặc danh (anonymous authority) và ngụy biện lạm dụng thống kê (statistical fallacy). Một ngụy biện khác có thể tính đến là ngụy biện lạm dụng số đông (ad populum).

Ngụy biện lợi dụng nặc danh: đưa ra một thông tin mà không chỉ rõ nó nguồn tin từ đâu, ai nghiên cứu, khi nào. Cách nói vậy không khả tín, không xác thực.

Ngụy biện thống kê (statistical fallacy): cách trích dẫn con số ấn tượng 97% của một nguồn thông tin nặc danh chính là ví dụ của ngụy biện lợi dụng thống kê. Nó đánh vào tâm lý tin vào con số thống kê của người đọc. Độ xác thực của thống kê này như thế nào? Ở đâu ra? Ai thực hiện nó? Khi nào? Nội dung thiết kế thống kê? Phương pháp? Tần suất lẫy mẫu của nó thế nào...? (Cần vô cùng cẩn thận khi ai đó đưa ra con số thống kê khi trao đổi, các bạn nhé)

Lưu ý, con số 97% còn biểu thị cho số đông, nên câu nói trên còn có thể liệt kê vào ngụy biện lợi dụng số đông (ad populum), ngụy biện cho rằng một luận điểm nào đó được số đông ủng hộ sẽ đúng. Cũng có thể coi nó là trường hợp ngụy biện con, sinh ra từ cách dùng ngụy biện lạm dụng thống kê nói trên.

CÁC CÁCH NÓI NGỤY BIỆN THÔNG DỤNG NGƯỜI VIỆT (1) - Trọng Hiền

1. Giới thiệu

Càng tranh luận trên facebook, mình càng thấy lỗi ngụy biện (fallacies) trong thảo luận và trình bày ý kiến là một vấn đề nghiêm trọng, xảy ra trên bình diện đại số đông người Việt, không chỉ ở cả dân thường mà kể cả các vị có bằng cấp, học thức, hot facebookers, bloggers. Lỗi này thường là bị nhiễm một cách vô hình và đến từ nhiều nguồn, như từ cách nói chuyện thường ngày, như từ việc bắt chước cách nói chuyện của người khác, như từ tâm lý ham thắng thua cá vú lấp miệng em, hay như từ cách lý luận báo chí trong nước vốn là một núi ngụy biện...

Ngụy biện nguy hiểm hơn, còn khiến người nhiễm phải nó có một lối tư duy suy nghĩ và phân tích vấn đề sai lệch, theo lối mòn. Người càng ít tranh luận thì càng khó có khả năng phát hiện lỗi ngụy biện trong tư duy của mình để chỉnh sửa nó. Đó là lý do ta thấy nhiều người ít nói, nhưng một khi mở miệng thì sẽ đuối lý và kết quả là chỉ biết chửi thề, xúc phạm, tấn công cá nhân người khác mà thôi.

Vì sao kiến thức về ngụy biện lại không được dạy rộng rãi trong các trường ĐH, hay ít nhất là trong các khoa ngành XH, báo chí tại Việt Nam? Câu trả lời mình nghĩ đến, đó là kiến thức này tuy rất hay nhưng không có lợi cho nhà chức trách, vì họ muốn đại đa số dân chúng không thấy những cách lý luận tầm bậy, sai bét nhè, phản khoa học của các tài liệu chính thống nhà nước, báo chí VN. 

Vậy ngụy biện là gì? 

Ngụy biện (fallacy) là các cách lập luận sai, vi phạm các quy tắc logic trong suy luận để giành phần lợi trong tranh luận, trong đối thoại và từ đó có thể biến sai thành đúng, biến đúng thành sai. 

Ngụy biện không phải là một đánh giá đúng sai cảm tính, mà trái lại, nó là một vùng kiến thức đã được nghiên cứu và dạy rộng khắp trong các khóa học ở các trường ĐH trên thế giới. Các nghiên cứu này đã nhận dạng, phân loại và thống kê khoảng trên dưới 100 loại ngụy biện khác nhau. Đáng tiếc, tài liệu nói về ngụy biện tiếng Việt thì chỉ có vài nguồn, như từ trang GS Nguyễn Văn Tuấn, trang Thư viện khoa học ... trong khi tài liệu ngụy biện bằng tiếng Anh thì rất nhiều, google "fallacies" là ra ngay.

Ba năm qua, từ khi biết và sử dụng phân tích ngụy biện, mình đã dùng nó để cải thiện kỹ năng và phân tích tranh luận của mình, cũng như của một số bạn bè, với một tần suất đề cập nó không nhiều. Nhưng từ hôm nay trở đi, mình sẽ tập trung và nói về lỗi ngụy biện này nhiều hơn trước để mong bạn bè mình nhận dạng vùng kiến thức này, lưu tâm đến nó và cải thiện cách thức tranh luận của mình, và hy vọng chúng ta sẽ cùng nhau xây dựng một văn hóa tranh luận tốt hơn cho người Việt. Đó cũng là một ấp ủ từ lúc đang làm PhD cách đây ba năm, nhưng đến giờ mới đủ thời gian và quyết tâm hơn để thực hiện nó. 

Cách làm của mình rất đơn giản, chỉ là tìm các câu tranh luận, mẫu chuyện hay gặp và chúng ta phân tích lỗi ngụy biện của nó. Note này sẽ là nơi tập hợp và ghi lại các mẫu ngụy biện đó để ai cũng có thể xem lại sau này. Nguồn tham khảo chính của chúng ta sẽ là các tài liệu tiếng Việt và Anh về fallacies nêu trên. Mời bạn bè cùng đồng hành với hành trình tìm các ngụy biện hay gặp trong tranh luận người Việt này của mình nhé. Cũng mong các cao thủ fallacies phụ mình một tay luôn. 

TIN KHÓ TIN: CÁN BỘ CẮP Ô TÀN PHÁ HƠN THIÊN TAI, LŨ LỤT

Chỉ một nhúm cán bộ ở D mà đã móc túi ngân sách tỉ tỉ đồng sắm cho không thiếu thứ gì từ cặp số, áo vét xịn đến sim điện thoại. Nhưng cũng chưa bằng cái đám thư lại 30%, vô công rồi nghề, suốt ngày trà đá, máy tính, điện đóm của cơ quan, sau khi chơi game mỏi mắt và tranh thủ thời gian cho máy tính nghỉ cho mát thì tụ tập nói xấu những người siêng năng, giỏi giang. Đám này theo thống kê của một anh giỏi toán cao cấp là tác hại còn hơn thiên tai.

1. Dẹp ngay cái đám cắp ô cho dân nhờ

Cả một đội ngũ trùng điệp thư lại kém năng lực, kém đạo đức chỉ giỏi mỗi việc cắp ô đi cắp ô về ai cũng nhìn thấy mà không tài nào đuổi việc được. 

Biếm hoạ về tinh giảm biên chế tại Việt Nam hiện nay

 

Đã từ rất lâu rồi, nhưng những ngày này chỉ là nóng lên thôi, thực trạng nợ nần, phải đi vay để trả nợ, phải đi vay để trả lương nuôi bộ máy trong đó có đến 30% cắp ô. Có chuyên gia đã phải kêu lên “Không còn dư địa ngân sách”. Thực trạng đó là lửa đốt sau mông, nó đòi phải cách mạng ngay, cách mạng nhiều thứ, cách mạng toàn diện. Nhưng trước mắt ngay và luôn là dẹp cho được 30% cắp ô, dẹp cho được những bộ phận sống bám vào ngân sách, dẹp cho được bộ phận bất tài vô công rồi nghề ngồi chiếm chỗ trong bộ máy với đầy rẫy mưu toan kiếm chác, bòn rút, nhũng nhiễu, chia rẽ bộ máy, cản trở đổi mới. Nói tóm lại, cán bộ mà bất tài, vô công rồi nghề thì tai hoạ còn nghiêm trọng hơn thiên tai, địch hoạ nhiều lần.

Đây, chỉ mới riêng tại tại cơ quan DIV chi sai pháp luật để mua sắm vali, cặp công vụ, điện thoại và tiền cước phí… đã hàng chục tỉ đồng. Làm cán bộ như thế không sướng nhất thế giới, mà xếp nhì thì chỉ có lẫy trở lên.

NGƯỜI MỸ VINH DANH CÁC TỬ SĨ CỦA MÌNH NHƯ THẾ NÀO?

(Bài viết đã được đổi tựa)

Năm ngoái, khi tướng Giáp từ trần, bạn mình gửi cho mình một đường dẫn, bảo mình vào xem một video clip trong YouTube,…Mình ngồi hơn một tiếng, xem xong video clip đó và tự thấy phải tìm thêm thông tin.

Năm rồi, hễ rảnh là mình vào Google, lục lọi để kiếm những thông tin mà mình chưa biết. Bây giờ, tuy chưa biết đủ nhưng có thể tạm xem là biết đôi chút, mình muốn chia sẻ ít dòng…

***

Video clip mà mình vừa đề cập ghi lại lễ tang của Specialist Brittany Gordon, 24 tuổi, phục vụ trong Đại đôi 572 Quân báo, Lữ đoàn Cơ động số 2, Sư đoàn 2 Bộ binh Mỹ. Specialist Gordon bị thương khi xe của cô cán trúng mìn ở Kandahar, Afghanistan và chết vào ngày 13 tháng 10 năm 2012.

So với quân đội Việt Nam, cấp bậc trong quân đội Mỹ có một số khác biệt.

Với quân đội Việt Nam, lính trơn chỉ có Binh nhì, Binh nhất, sau đó là tới ngạch hạ sĩ quan, bắt đầu bằng Hạ sĩ,… Trong quân đội Mỹ, lính trơn có tới 4 bậc, từ E1 đến E4. E4 lại chia làm hai loại, một loại gọi là Specialist, loại còn lại gọi là Corporal (Hạ sĩ). Tuy lãnh lương và nhận các phúc lợi giống hệt nhau nhưng Specialist vẫn bị xem là lính, còn Corporal thì ở ngạch Hạ sĩ quan (bắt đầu có quyền chỉ huy).

Thời gian trung bình để trở thành một Specialist trong quân đội Mỹ là hai năm. Nếu đã tốt nghiệp đại học, gia nhập quân đội nhưng không muốn làm sĩ quan thì tân binh trở thành Specialist ngay từ ngày đầu tiên khi nhập ngũ.

Nói cách khác, Specialist Brittany Gordon chỉ là Binh nhất…

TIN KHÓ TIN: SAI LẦM THẾ KỶ, MÓC TÚI DÂN VÀ NỀN KINH TẾ KÉO NHAU XUỐNG BÙN

Ngân sách khó khăn thì phải tiết kiệm, thắt chặt chi tiêu chứ không thể tìm cách để tăng thuế, phí. Như đã nói, thêm một cọng rơm cũng gãy lưng con lừa. Giữa lúc 63 tỉnh thành là 63 nền kinh tế cùng một kiểu áo, cùng một lỗ rách giống nhau mà đi bàn sự liên kết, thì nói thiệt tình quá là xa xỉ. Ngày cuối tuần, những người dân ở An Giang có vẻ rất chi là thách thức một nửa giải Nobel kinh tế khi họ đua nhau đi vay nóng tới 255% lãi suất. Đã hết đâu, tàu Trung Quốc chở theo hàng trăm nghìn lít dầu lậu vào vùng biển Việt Nam, trong khi thuế phí leo thang khiến cho doanh nghiệp nhỏ và người lao động ngày càng khốn khó. 

1. Nền “kinh tế tỉnh ta” cùng kéo nhau xuống bùn

Không có gì mới mẻ cả. Chuyện cũ rích nói lại mà vẫn cứ đau đớn, gây sự hóng hớt, tổn thương như thường. Đã hơn 1.001 lần nói về câu chuyện sống còn của nền kinh tế là hãy mau mau chấm dứt tình trạng cát cứ, xin – cho, mau mau kết thúc nạn “mỗi tỉnh một nhà máy đường, một trường đại học” để cứu vãn chính chúng ta. Và hãy mau chóng có sự liên kết vùng, khu vực để cùng làm ăn, thu hoạch. Nhưng không. 63 tỉnh của Việt Nam hiện là 63 nền kinh tế giống hệt nhau nhưng độc lập hoàn toàn với nhau, ganh đua, cạnh tranh nhau để có cùng thứ sẽ đưa mình vào nợ nần, phá sản, thua lỗ giống nhau.

7/7 nhà máy Ethanol để sản xuất xăng E5 tại Việt Nam 
đều đã phá sản, thua lỗ, đều có thiết bị, công nghệ nhập 
khẩu từ Trung Quốc. Ảnh: T.L  

Không cần các nhà nghiên cứu tốn kém tiền nong, dân thường cũng thấy: Cảng biển đã xây hoặc đã chạy có dự án san sát nhau, mỗi tỉnh một cái, cách nhau chưa đầy trăm cây số. Sân bay cũng vậy. Trên núi thì cửa khẩu quốc gia, quốc tế cũng san sát nhau, có nơi cách nhau vài trăm mét đi bộ… Trường đại học cũng vậy, tỉnh nào cũng chạy kiếm cho được ít nhất là một trường. Xin nói cho mau, nó là kết quả của ông cơ chế có tên là xin – cho đấy.

Như để phụ hoạ cho nỗi đau thống thiết từ cuộc hội thảo quốc tế về liên kết vùng của nền kinh tế Việt Nam, tin về hàng loạt nhà máy sản xuất xăng E5 (ethanol từ sắn) của Việt Nam bị phá sản với nhiều nghìn tỉ vốn vay ngân hàng làm bàng hoàng và gây phẫn nộ trong đông đảo nhân dân. Điều tra cho hay, nguyên nhân là do nhập khẩu thiết bị, công nghệ phế thải từ Trung Quốc.

OH MY CHUỐI (2)

OMC cuối tuần sẽ là giấc mơ tỷ phú của Lệ rơi, hoa hậu Việt Nam 1990 tái xuất… Nhưng cũng xin đừng quên tấm ảnh của đám nữ sinh thích thì đánh, gã trai lợi dụng lòng tốt kiếm bạc triệu và nhất là tiệc đầy tháng đẫm nước mắt của bé gái sơ sinh bị bỏ rơi ở Cà Mau  


1. Lệ Rơi với Giấc mơ tỷ phú

Lê Rơi đang trở lại “Giấc mơ tỷ phú” sau cú sốc nợ nần và sự nghiệp ca sĩ đổ vỡ! Đây là phim ngắn anh đóng vai chính cùng người đẹp chuyển giới Lê Ánh Phong. Trước đó anh gần như lặn mất tăm. Đã có lúc Lệ rơi trở lại bán ổi nhưng không ổn rồi vác hồ sơ xin việc khắp nơi. Nhưng với tài diễn xuất như giọng ca ít ai tin Lệ rơi sẽ tìm được “Giấc mơ tỷ phú”. Đừng trách anh, hãy trách những kẻ đẩy anh lên mây.

TIN KHÓ TIN: BỘ TRƯỞNG NÓI "AN TOÀN", BỘ PHÓ NÓI "MỘT RỪNG CHẤT ĐỘC", VUI THÔI, KHÔNG CÓ Ý GÌ ĐÂU!

Tin khó tin hôm nay chỉ là “vui thôi, không có ý gì đâu”. Thật ra tôi muốn quý vị hãy suy nghĩ tích cực, nhìn đời tích cực hơn. Ngay cả con cái chúng ta đến trường bị đánh đập, hãm hiếp; ngay cả khi chúng ta vừa có kết quả xét nghiệm ung thư giai đoạn cuối và bất chợt nhìn lên truyền hình thấy ông Bộ trưởng nói thực phẩm đang “rất an toàn”, còn ông Bộ phó nói ngược lại “chúng ta đang lạc lối vào một “rừng” chất độc” thì cũng đừng hoang mang. Hãy nghĩ rằng họ chỉ nói “vui thôi, không có ý gì đâu”. Phải bình tĩnh và yêu đời mới sống được quý vị ạ! 

1. "Vui thôi, không có ý gì đâu"

Khách hàng thân thiết của một cửa hàng bánh ngọt ở Hà Nội sau khi vào mua hàng đã tiện tay nhón hai hộp sữa nhập khẩu từ Pháp giá khoảng 100 ngàn đồng. 

Sau khi bị phát hiện, tên trộm bỏ tiền vào phong bì để trả kèm 

theo lời nhắn: "Vui thôi, không có ý gì đâu, thông cảm nhé!". 

Ảnh: Kênh 14 

 

Khi bị phát hiện thì chị này chối đây đẫy. Cho đến khi cửa hàng trưng bằng chứng từ cammera ghi hình, chị này mới chịu hoàn tiền và thay cho lời xin lỗi là một câu nói để đời: "Vui thôi, không có ý gì đâu"!

Không it Người Việt “vui” lắm, “vui” từ trong nước ra ngoài nước với đủ trò từ ăn cắp, ăn uống mọi rợ, chen lấn khi xếp hàng, vô tư xả rác… khiến các quốc gia du lịch lưỡng lự trong việc miễn thị thực cho hộ chiếu Việt Nam.

Để so người Việt nay bớt “vui”, Hiệp hội Du lịch Việt Nam đang soạn thảo bộ quy tắc văn minh và tuân thủ pháp luật cho du khách Việt Nam khi đi du lịch nước ngoài.

Tỷ như mọi vi phạm ở nước ngoài về nước cần phải xử phạt gấp đôi vì “làm nhục quốc thể” bởi cơ quan độc lập.

Đối với cá nhân, có thể cấm xuất cảnh có thời hạn đến vĩnh viễn nếu vi phạm nghiêm trọng và cố ý. Các đơn vị tổ chức thì truy cứu trách nhiệm lãnh đạo, thu hồi giấy phép, cấm kinh doanh có thời hạn cho đến vĩnh viễn tùy hậu quả...

Thật ra thì cũng chẳng trông mong gì nhiều bởi nhiều khả năng cũng chỉ là vẽ cọp beo trên giấy rồi mang dọa trẻ con cho vui thôi. Lạ gì nước mình, toàn nói mà không làm!